- ۱. آیا مخالفت با نظر داور مقاله کار اشتباهی است؟
- ۲. چه زمانی مخالفت با نظر داور مقاله منطقی است؟
- ۳. چه زمانی بهتر است با داور مخالفت نکنیم؟
- ۴. ابتدا نوع اختلاف با Reviewer را مشخص کنید
- ۵. ساختار حرفه‌ای پاسخ وقتی با نظر داور موافق نیستیم
- ۶. لحن مناسب برای مخالفت با نظر داور مقاله
- ۷. مرحله‌به‌مرحله چگونه با نظر داور مقاله مخالفت کنیم؟
- ۱۴. نمونه 1: درخواست آزمایشی خارج از Scope مقاله
- ۱۵. نمونه 2: تحلیل آماری پیشنهادی با داده‌ها سازگار نیست
- ۱۶. نمونه 3: نظر داور مقاله ناشی از سوءبرداشت متن است
- ۱۷. نمونه 4: تفسیر پیشنهادی Reviewer بیش از حد قوی است
- ۱۸. نمونه 5: بخشی از پیشنهاد داور را می‌پذیریم و بخشی را نه
- ۱۹. اگر برای پاسخ به Reviewer زمان کافی نداریم چه کنیم؟
- ۲۰. آیا هر مخالفتی باید با Reference پشتیبانی شود؟
- ۲۱. اگر Editor با Reviewer موافق باشد چه می‌شود؟
- ۲۲. آیا در صورت مخالفت باید Manuscript را هم تغییر دهیم؟
- ۲۳. اشتباهات رایج هنگام مخالفت با نظر داور مقاله
- ۲۴. چک‌لیست نهایی قبل از ارسال پاسخ
- ۲۵. جمع‌بندی
دریافت نظر داور مقاله همیشه به این معنا نیست که باید تمام پیشنهادهای Reviewer را
بدون چون‌وچرا بپذیریم. در بسیاری از موارد، داور نکته‌ای دقیق مطرح می‌کند و اصلاح مقاله بر اساس آن
کیفیت Manuscript را افزایش می‌دهد. اما گاهی یک Comment با طراحی مطالعه سازگار نیست، از محدوده
پژوهش خارج است، به داده‌ای نیاز دارد که در دسترس نیست یا بر پایه سوءبرداشت از متن شکل گرفته است.
در چنین شرایطی سؤال اصلی این است:
آیا می‌توان با نظر داور مقاله مخالفت کرد؟
مخالفت با نظر Reviewer به‌خودی‌خود مشکل نیست؛ اما باید
علمی، محترمانه، شفاف و مستند باشد.
هدف Response این نیست که ثابت کنیم داور اشتباه کرده است؛ هدف این است که Editor و Reviewer
متقاعد شوند تصمیم نویسنده از نظر علمی قابل دفاع است.
اگر هنوز مشخص نیست Commentهای دریافت‌شده در چه مرحله‌ای از فرایند داوری قرار دارند یا تصمیم
سردبیر دقیقاً چه معنایی دارد، مطالعه راهنمای
Decision Letter مقاله
می‌تواند قبل از شروع Revision تصویر روشن‌تری از وضعیت Manuscript ایجاد کند.
آیا مخالفت با نظر داور مقاله کار اشتباهی است؟
بسیاری از پژوهشگران، به‌خصوص در تجربه‌های ابتدایی سابمیت، تصور می‌کنند Reviewer Comments
نوعی دستور قطعی هستند و مخالفت با آن‌ها ممکن است باعث ناراحت‌شدن داور یا حتی Reject شدن مقاله شود.
این برداشت همیشه درست نیست.
داور نقش مهمی در ارزیابی مقاله دارد، اما مسئولیت نهایی محتوای علمی Manuscript همچنان با نویسندگان است.
اگر پیشنهادی از نظر روش‌شناختی مناسب نباشد، با Scope مقاله سازگار نباشد، به داده‌هایی خارج از طراحی
پژوهش نیاز داشته باشد یا باعث نتیجه‌گیری بیش از حد از داده‌ها شود، نویسنده می‌تواند با آن مخالفت کند.
نکته اصلی این است که پاسخ نباید به یک تقابل شخصی تبدیل شود. حتی اگر Comment از نظر شما نادرست باشد،
Response باید درباره داده، روش، طراحی مطالعه و شواهد علمی صحبت کند، نه درباره اشتباه‌بودن شخص Reviewer.
در یک
Major Revision
این تصمیم حساس‌تر هم می‌شود، زیرا بعضی Commentها ممکن است بر چند بخش مقاله اثر بگذارند و
نپذیرفتن یک پیشنهاد باید با استدلال روشن‌تری همراه باشد.
چه زمانی مخالفت با نظر داور مقاله منطقی است؟
هر Comment دشوار یا وقت‌گیر، دلیل مناسبی برای مخالفت نیست. مخالفت زمانی قابل دفاع است که
یک مبنای روشن علمی یا عملی داشته باشد.
- درخواست Reviewer خارج از هدف و Scope اصلی مطالعه باشد.
- آزمایش یا داده‌ای درخواست شود که عملاً به یک مطالعه جدید نیاز داشته باشد.
- روش آماری پیشنهادی با حجم نمونه یا ساختار داده‌ها سازگار نباشد.
- پیشنهاد داور به نتیجه‌گیری‌ای منجر شود که داده‌های مطالعه از آن پشتیبانی نمی‌کنند.
- Comment بر پایه سوءبرداشت از Methods یا متن مقاله شکل گرفته باشد.
- اجرای پیشنهاد با محدودیت‌های واقعی طراحی مطالعه ناسازگار باشد.
در اغلب این شرایط، بهترین راه صرفاً گفتن «نه» نیست. بهتر است توضیح دهید چرا اجرای پیشنهاد
مناسب نیست و در صورت امکان اقدامی جایگزین انجام دهید؛ برای مثال توضیح بیشتر، افزودن Limitation،
گسترش Discussion یا روشن‌تر کردن Methods.
چه زمانی بهتر است با داور مخالفت نکنیم؟
گاهی نویسنده در اولین مواجهه با Reviewer Comments در موضع دفاعی قرار می‌گیرد و هر Comment را
به‌عنوان انتقاد از کل پژوهش می‌بیند. در این شرایط ممکن است پیشنهادی که واقعاً به بهبود مقاله کمک می‌کند،
صرفاً به دلیل دشواربودن اصلاح رد شود.
اگر نظر داور مقاله یک خطای واقعی را نشان می‌دهد، باعث شفاف‌ترشدن Methods می‌شود، Interpretation را
دقیق‌تر می‌کند یا ابهامی را برطرف می‌کند که احتمالاً برای خوانندگان دیگر نیز وجود دارد، معمولاً پذیرش
آن تصمیم مناسب‌تری است.
آیا پیشنهاد Reviewer واقعاً از نظر علمی نامناسب است، یا فقط اجرای آن برای ما دشوار و زمان‌بر است؟
ابتدا نوع اختلاف با Reviewer را مشخص کنید
همه اختلاف‌ها از یک نوع نیستند. تشخیص نوع Comment کمک می‌کند Response دقیق‌تر و حرفه‌ای‌تری نوشته شود.
| نوع Comment | مثال | رویکرد مناسب |
|---|---|---|
| روش‌شناختی | درخواست تحلیل یا روش متفاوت | استدلال بر اساس طراحی مطالعه و داده‌ها |
| مفهومی | اختلاف درباره Interpretation | توضیح علمی و Reference در صورت نیاز |
| اجرایی | درخواست داده یا آزمایش جدید | توضیح محدودیت و ارائه اقدام جایگزین |
| سوءبرداشت | Reviewer بخشی از روش یا توضیح مقاله را پیدا نکرده است | شفاف‌سازی متن به‌جای سرزنش داور |
ساختار حرفه‌ای پاسخ وقتی با نظر داور موافق نیستیم
یکی از اشتباهات رایج این است که Response مستقیماً با جمله‌ای مانند
“We disagree with the reviewer.”
شروع شود. حتی اگر مخالفت شما کاملاً علمی باشد، چنین شروعی معمولاً ضروری نیست.
یک Response حرفه‌ای معمولاً پنج جزء اصلی دارد:
- تشکر کوتاه: نشان دهید Comment را جدی گرفته‌اید.
- نشان‌دادن درک نگرانی داور: مشخص کنید منظور Comment را درست فهمیده‌اید.
- ارائه دلیل علمی: توضیح دهید چرا پیشنهاد در شرایط این مطالعه مناسب نیست.
- اقدام جایگزین: در صورت امکان بخشی از نگرانی Reviewer را از مسیر دیگری برطرف کنید.
- اشاره به محل اصلاح: اگر Manuscript تغییر کرده است، Section، Page یا Lines مربوطه را مشخص کنید.
پاسخ خوب نباید شبیه «رد کردن Reviewer» باشد؛ باید شبیه
توضیح یک تصمیم علمی مستدل باشد.
لحن مناسب برای مخالفت با نظر داور مقاله
لحن Response تقریباً به اندازه محتوای علمی آن اهمیت دارد. حتی یک استدلال درست اگر با لحن تند،
تحقیرآمیز یا دفاعی نوشته شود، می‌تواند اثر منفی ایجاد کند.
We thank the reviewer for this thoughtful suggestion.
We appreciate the reviewer’s important comment.
We respectfully believe that…
We agree that this is an important point; however…
To address this concern, we have clarified…
در مقابل، بهتر است از عبارت‌هایی مانند این موارد پرهیز شود:
The reviewer is wrong.
We completely disagree.
This comment is irrelevant.
The reviewer misunderstood the paper.
اگر Comment واقعاً ناشی از سوءبرداشت باشد، بهتر است به‌جای تأکید بر اشتباه Reviewer،
متن Manuscript را شفاف‌تر کنید. اگر یک داور متخصص بخشی را درست متوجه نشده است،
این احتمال وجود دارد که خوانندگان آینده هم همان برداشت را داشته باشند.
راهنمای اخلاقی COPE برای Peer Reviewers
را ببینید. این راهنما بر ارزیابی مسئولانه، عینی و حرفه‌ای در فرایند Peer Review تأکید دارد.
مرحله‌به‌مرحله چگونه با نظر داور مقاله مخالفت کنیم؟
مرحله 1: بلافاصله پاسخ ندهید
بعضی Commentها در نگاه اول تند، نامنصفانه یا غیرمنطقی به نظر می‌رسند. بهتر است همان لحظه Response
نویسید. Comment را دقیق بخوانید، کمی فاصله بگیرید و سپس دوباره بررسی کنید.
در بسیاری از موارد، چیزی که در نگاه اول «اشتباه Reviewer» به نظر می‌رسد، در واقع نشانه‌ای است
که بخشی از مقاله به اندازه کافی شفاف نوشته نشده است.
مرحله 2: مشخص کنید اختلاف دقیقاً چیست
آیا داور آزمایش جدید می‌خواهد؟ تحلیل دیگری پیشنهاد کرده است؟ Interpretation شما را نمی‌پذیرد؟
یا بخشی از متن را درست متوجه نشده است؟ تا ماهیت اختلاف روشن نشود، نوشتن یک Response مؤثر دشوار خواهد بود.
مرحله 3: بررسی کنید آیا می‌توان بخشی از درخواست را پذیرفت
پاسخ به Reviewer الزاماً صفر و یک نیست. ممکن است نتوانید درخواست اصلی را کامل اجرا کنید،
اما بتوانید بخشی از نگرانی او را برطرف کنید.
برای مثال اگر انجام آزمایش جدید امکان‌پذیر نیست، شاید بتوانید دلیل آن را توضیح دهید،
Limitation مربوطه را اضافه کنید یا Discussion را توسعه دهید.
مرحله 4: استدلال را بر پایه شواهد بنویسید
جمله‌ای مانند «ما این روش را مناسب نمی‌دانیم» پاسخ کافی نیست. باید توضیح دهید
چرا مناسب نیست.
استدلال می‌تواند بر طراحی مطالعه، حجم نمونه، ساختار داده‌ها، Scope پژوهش، فرض‌های آماری یا
Literature موجود تکیه کند. هرچه رابطه میان دلیل شما و محدودیت واقعی مطالعه روشن‌تر باشد،
Response قانع‌کننده‌تر خواهد بود.
مرحله 5: Revised Manuscript را هم متناسب با پاسخ اصلاح کنید
حتی زمانی که پیشنهاد Reviewer را کامل اجرا نمی‌کنید، اغلب بهتر است تغییری در مقاله ایجاد شود.
این تغییر ممکن است یک توضیح جدید، Limitation، Reference یا بازنویسی جمله‌ای مبهم باشد.
اگر درباره نحوه آماده‌کردن نسخه اصلاح‌شده، Clean Version، Marked Version یا Track Changes
ابهام دارید، راهنمای
آماده‌سازی Revised Manuscript
را نیز ببینید.
مرحله 6: Response را از دید Editor بخوانید
قبل از ارسال، پاسخ را طوری بخوانید که انگار خودتان سردبیر هستید:
آیا روشن است چرا پیشنهاد Reviewer اجرا نشده؟ آیا دلیل علمی کافی ارائه شده است؟
آیا اقدامی برای رفع نگرانی انجام شده و لحن پاسخ حرفه‌ای باقی مانده است؟
نمونه 1: درخواست آزمایشی خارج از Scope مقاله
Reviewer Comment:
Please perform an additional experimental validation to confirm the long-term clinical applicability of the proposed method.
Response:
We thank the reviewer for this valuable suggestion. We agree that long-term clinical validation would be informative.
However, the primary aim of the present study was to evaluate the method under controlled analytical conditions rather
than to establish long-term clinical applicability. Conducting the suggested validation would require an additional study
design, patient follow-up, and data collection beyond the scope of the current work. To address the reviewer’s concern,
we have clarified this point in the Discussion and explicitly added the lack of long-term clinical validation as a limitation
of the study.
در این پاسخ، نویسنده ارزش علمی پیشنهاد را رد نکرده است. در عوض توضیح داده چرا اجرای آن
از محدوده مطالعه فعلی خارج است و برای رفع بخشی از نگرانی Reviewer یک Limitation به Manuscript اضافه کرده است.
نمونه 2: تحلیل آماری پیشنهادی با داده‌ها سازگار نیست
Reviewer Comment:
The authors should use multivariable regression analysis to strengthen the statistical conclusions.
Response:
We appreciate the reviewer’s suggestion. However, we respectfully believe that performing a multivariable regression
analysis in the current dataset may not be statistically reliable because of the limited sample size and the distribution
of events across subgroups. Under these conditions, the proposed model may yield unstable estimates and potentially
misleading inferences. To improve the clarity of our statistical approach, we have expanded the Methods section and added
a justification for the selected analysis strategy.
اینجا مخالفت بر پایه ترجیح نویسنده نیست؛ یک محدودیت مشخص آماری مبنای تصمیم قرار گرفته است.
نمونه 3: نظر داور مقاله ناشی از سوءبرداشت متن است
Reviewer Comment:
The manuscript does not clearly define the inclusion criteria.
Response:
We thank the reviewer for highlighting this important point. The inclusion criteria were described in the Methods section;
however, we agree that the previous wording may not have been sufficiently clear. To avoid ambiguity, we have revised the
relevant paragraph and presented the inclusion criteria more explicitly in the revised manuscript.
این پاسخ از جمله‌ای مثل “The inclusion criteria were already stated.” حرفه‌ای‌تر است.
نویسنده به‌جای اینکه ثابت کند Reviewer متن را درست نخوانده، ابهامی را که باعث سوءبرداشت شده برطرف می‌کند.
نمونه 4: تفسیر پیشنهادی Reviewer بیش از حد قوی است
Reviewer Comment:
The findings should be interpreted as definitive evidence of causality.
Response:
We appreciate the reviewer’s perspective. However, we respectfully refrain from making a causal interpretation because
the present study was observational in design and does not allow causal inference with sufficient rigor. We believe that
presenting the findings as associative rather than causal is methodologically more appropriate. To make this distinction
clearer, we have revised the Discussion and Conclusion accordingly.
در چنین حالتی مخالفت با Reviewer می‌تواند برای جلوگیری از Overinterpretation و حفظ دقت علمی مقاله ضروری باشد.
نمونه 5: بخشی از پیشنهاد داور را می‌پذیریم و بخشی را نه
Reviewer Comment:
The authors should add both subgroup analysis and an external validation cohort.
Response:
We thank the reviewer for these constructive suggestions. We agree that subgroup analysis can provide additional insight,
and accordingly we have added a subgroup-based supplementary analysis to the revised manuscript. However, we were unable
to include an external validation cohort because no compatible independent dataset was available within the timeframe and
design of the current study. We have acknowledged this point as a limitation and highlighted the need for external validation
in future research.
این نوع Response معمولاً از یک رد کامل قوی‌تر است، چون نشان می‌دهد نویسندگان بخش قابل اجرای Comment را پذیرفته‌اند
و فقط برای قسمت غیرقابل اجرا دلیل مشخص ارائه کرده‌اند.
اگر برای پاسخ به Reviewer زمان کافی نداریم چه کنیم؟
گاهی مسئله اصلی علمی نیست و مشکل فقط زمان است. ممکن است Commentها منطقی باشند، اما انجام تحلیل جدید،
بازنویسی Manuscript یا هماهنگی بین Co-authors بیشتر از مهلت تعیین‌شده طول بکشد.
در چنین شرایطی بهتر است پیشنهاد علمی Reviewer صرفاً به دلیل کمبود وقت رد نشود.
اگر Revision واقعاً به زمان بیشتری نیاز دارد، امکان
درخواست تمدید مهلت ریوایز مقاله
را بررسی کنید.
آیا هر مخالفتی باید با Reference پشتیبانی شود؟
نه الزاماً. اگر دلیل شما مستقیماً از طراحی مطالعه یا محدودیت داده‌ها ناشی می‌شود،
ممکن است توضیح روش‌شناختی کافی باشد.
اما زمانی که اختلاف درباره انتخاب یک روش، فرض نظری یا Interpretation علمی است،
استفاده از References معتبر می‌تواند Response را بسیار قوی‌تر کند.
Reference باید واقعاً از استدلال شما حمایت کند، نه اینکه فقط برای قوی‌تر به نظر رسیدن پاسخ اضافه شود.
اگر Editor با Reviewer موافق باشد چه می‌شود؟
Response فقط برای Reviewer نوشته نمی‌شود. Editor نیز باید بتواند منطق تصمیم نویسندگان را دنبال کند.
حتی اگر داور همچنان با موضع شما موافق نباشد، یک Response دقیق می‌تواند به سردبیر نشان دهد که Comment
به‌صورت جدی ارزیابی شده است.
از دید Editor معمولاً چند سؤال مهم وجود دارد:
- آیا Comment واقعاً بررسی شده است؟
- آیا دلیل مخالفت علمی و مشخص است؟
- آیا نویسنده اقدامی برای رفع نگرانی انجام داده است؟
- آیا Response و Manuscript با یکدیگر سازگارند؟
- آیا لحن پاسخ حرفه‌ای باقی مانده است؟
آیا در صورت مخالفت باید Manuscript را هم تغییر دهیم؟
در بسیاری از موارد، بله. حتی وقتی درخواست Reviewer را کامل اجرا نمی‌کنید،
بهتر است نشان دهید Comment او به بهبود Manuscript منجر شده است.
- اگر سوءبرداشت رخ داده، متن را شفاف‌تر کنید.
- اگر آزمایش جدید خارج از Scope است، Limitation مناسب اضافه کنید.
- اگر روش پیشنهادی مناسب نیست، منطق انتخاب روش فعلی را توضیح دهید.
- اگر Interpretation مورد اختلاف است، مرز نتیجه‌گیری را دقیق‌تر کنید.
این هماهنگی میان Response و
Revised Manuscript
یکی از مهم‌ترین نشانه‌های یک Revision منظم و حرفه‌ای است.
اشتباهات رایج هنگام مخالفت با نظر داور مقاله
- رد کردن درخواست بدون ارائه دلیل علمی
- استفاده از لحن عصبی، دفاعی یا شخصی
- تأکید مستقیم بر اینکه Reviewer اشتباه کرده است
- پاسخ‌دادن در Response Letter بدون اعمال اصلاح لازم در Manuscript
- استفاده از Scope به‌عنوان بهانه برای انجام‌ندادن یک اصلاح منطقی
- رد کردن Comment صرفاً به دلیل کمبود زمان
- استفاده از Referencesی که واقعاً از استدلال پاسخ پشتیبانی نمی‌کنند
بسیاری از Commentها را می‌توان با یک اصلاح محدود، توضیح علمی و پاسخ مستدل مدیریت کرد.
چک‌لیست نهایی قبل از ارسال پاسخ
- آیا واقعاً دلیل علمی کافی برای مخالفت داریم؟
- آیا نظر داور مقاله را درست فهمیده‌ایم؟
- آیا Response با تشکر یا acknowledgment کوتاه شروع شده است؟
- آیا دلیل مخالفت به‌صورت روشن توضیح داده شده است؟
- آیا در صورت امکان اقدام جایگزین انجام شده است؟
- آیا Revised Manuscript متناسب با Response اصلاح شده است؟
- آیا Page یا Line Numberهای ذکرشده با نسخه نهایی مطابقت دارند؟
- آیا لحن Response از ابتدا تا انتها حرفه‌ای باقی مانده است؟
جمع‌بندی
مخالفت با نظر داور مقاله به‌خودی‌خود اشتباه نیست.
آنچه می‌تواند Revision را تضعیف کند، مخالفت بدون استدلال، لحن تقابلی یا ناهماهنگی میان Response و Manuscript است.
یک پاسخ حرفه‌ای ابتدا نگرانی Reviewer را به رسمیت می‌شناسد، سپس دلیل علمی تصمیم نویسنده را توضیح می‌دهد،
در صورت امکان اقدامی جایگزین انجام می‌دهد و مشخص می‌کند چه تغییری در Revised Manuscript ایجاد شده است.
هدف از Response موفق این نیست که در بحث با Reviewer برنده شویم؛ هدف این است که
Editor و Reviewer بتوانند منطق علمی، شفاف و مسئولانه تصمیم نویسندگان را دنبال کنند.
برای پاسخ به کامنت‌های داور نیاز به بررسی تخصصی دارید؟
اگر در مرحله Revision هستید و نمی‌دانید کدام Comment را باید بپذیرید،
با کدام نظر داور می‌توان به‌صورت علمی مخالفت کرد یا چگونه یک Response حرفه‌ای و
Point-by-Point آماده کنید، می‌توانید درخواست بررسی ثبت کنید.
دیدگاهتان را بنویسید